Alman-Trk dostluğunun tarihi

Sosyolog Georg Simmel Misafir ve Yabancının farkını anlatırken: Misafir bugn gelir, yarın gider. Yabancı bugn gelir, yarın kalır. der. nk misafirin zelliği gittiği yerde kısa durmaktır. Gelir, gider. Yabancı ise, gidemez, kalıcıdır ve kalır. 1950lerin sonunda Trkiyeden ilk işciler Almanyaya geldiklerinde misafir olarak geldiklerini zannediyorlardı. Yani 3-4 sene Almanyada alışıp traktr parası kazanıp, Mercedes markalı araba ve bir radyo ve televizyon alıp, vatanlarına geri dneceklerini hayal ediyorlardı. Ama gidemediler. Almanyanın cazibesi misafirleri yabancı, yani gurbeti yaptı.

Halen bir gn dneceğim hayaliyle yaşayanlar olsa da, yaklaşık 60 senedir bu lkede, bu toplumda insanlarımız varlıklarını srdryorlar. İnişleriyle, ıkışlarıyla, iyi ve kt anlarıyla geen koca bir 60 sene elbette ciddi bir şekilde irdelenmeli. zellikle son 5 senedir iki lke arasında yaşanan siyasi krizler, topluma da yansıyor.

Halbuki trk-alman ilişkileri ne son 5 seneye, ne de yukarıda bahsettiğimiz 60 seneye bakar. Bu iki lkenin, bu iki toplumun ortak kaderi 15. yy.lda başlıyor. O zamanları trkler ve almanlar birbirlerine dşmanlar. 1529 ve 1683de aralarında byk savaşlar, Viyana Kuşatmaları adını alan savaşlar gerekleşiyor. Bu savaşlar sonucunda bazı trk esirler alman topraklarında kalıyorlar. rneğin 1683 Kuşatmasından sonra 1245 esir Mnihde kalıyor.

Ardından 1699 Karlofa Barış Antlaşmasından sonra esirler trk topraklarına geri dnmyorlar. Alman topraklarında kalıyorlar ve hatta bir oğu vefatından sonra burada gmlyorlar. Alman topraklarında kalanlar yaşadıkları lkeye ayak uydurmaya alışıyorlar. rneğin 1685de bir savaşta esir olarak alınan Osmanlı Mehmet, daha sonra Ludwig Maximilian Mehmet von Knigstreu olarak meşhur oluyor. Osmanlı Mehmetin oğullarından biri 1746da Hannoverde ilk mason locasını kuruyor. Yine Hannoverde yaşayan Trk Ali isimli biri 18. yy.lda Georg Wilhem ismiyle tanınıyor ve alman ordusunda nemli grevlerde bulunuyor.

1731e gelindiğinde ise Kurland Yneticisi Prusya Kralı 1. Friedrich Wilhelme 20 asker hediye ediyor. Bu tarihten sonra almanlar ve trkler arasında sıkı bir dostluk başlıyor. zellikle askeri bir beraberlikten sz etmek mmkn.

Prusya Kralı 1. Friedrich Wilhelmin oğlu Byk Friedrich 1740da yazdığı bir mektupda eğer trkler lkelerine gelirse, kendilerine camiler yapacağını, tm dinlerin eşit ve iyi olduğunu yazıyor. Padişah 3. Murat 16. yy.lda ingiliz Kraliesi 1. Elizabethe benzer bir mektup yazıyor ve Osmanlı İmparatorluğunun tm insanlara, dinlere, ırklara aık olduğunu belirtiyor.

Bu karşılıklı anlayış saygı erevesi sebebiyle Prusya ve Bab-ı Ali arasında sıkı bir iletişim vardı. Ve dolayısıyla bu dnemde farklı antlaşmalar yapıldı, rneğin 1761de Dostuluk ve Ticaret antlaşması imzalandı.

Ardından 1763den itibaren srekli Osmanlı İmparatorluğundan grevliler ve temsilciler Prusyaya geldiler. Alman topraklarında vefat eden bu grevliler iin zel cenaze izni ıkarıldı. rneğin 1798de Ali Aziz Efendi alman topraklarında gmld ve Byk Friedrich kendisine mezarlık blgesini tahsis etti.

Bundan tam 100 sene sonra, Kral Wilhem II. Osmanlı İmparatorluğunda seyahat ederken 1898de Şamdan 2. Abdlhamide mektup yazıyor ve alman kralların tarih boyunca her zaman mslmanların ve Osmanlı Padişahlarının dostu olacağını sylyor. 1898de İstanbulu da ziyaret eden Kral Wilhem II.nin anısına 1900 senesinde Sultanahmed meydanına Alman eşmesi inşa edildi. Ocak 1901de aılış programı dzenlendi. eşmenin yapımı Almanyada gerekleşti ve Trkiyeye getirildi.

Alman-Trk dostluğunu anlayabilmek iin Bedizzamana da bakabiliriz. Bedizzaman Said Nursi 1918 yazında Varşova, Berlin ve Viyana zerinden İstanbula geerken Berlinde iki ay ikamet eder. Dnşnden sonra, Trk-Alman, Alman-Trk tarih boyunca kadim dostturlar. Trkler Alman dostluğuna sadakatte ok hassasiyet gsteririler ifadesinde bulunur. Ayrıca Bedizzaman Bahtiyar Alman milleti der ve Tevafuklu Kuranın Almanyada veya İtalyada basılmasını ister. Daha sonra 50li yıllarda kendi eserlerinin baskılarını da Almanyaya yollar ve almanların bunu nasıl karşıladıklarını yazar: Hem Berlinde Almanlar Zlfikarı aldıkları vakit, bir gazetelerinde alkışlayarak iln etmişler.

Yine 19. yy.da Trk Ordusunu modernleşmesi dneminde Almanya ve Osmanlı İmparatorluğu arasında farklı antlaşmalar yapıldı. Bu işbirliği sayesinde yaklaşık 50.000 alman asker Osmanlıda grev yaptı.

1912de Avusturyada İslam Yasası yrrlğe girdiğinde Berlinde tahminen 1400 trk yaşıyordu. Elbette bunun dışında başka mslmanlar da vardı.

1924de yaklaşık 3000 mslman Almanya genelinde yaşıyordu. Yine aynı sene ilk alman-trk-birliği kuruldu. Bu birlik Almanyadan gelen trk ğrencilere destek veriyordu. Yaklaşık 13800 trk ğrenci bu sayede Almanyaya gelmişti ve 215 alman ğrenci Trkiyeye gitmişti. Bu birlik daha sonra finansal sebeplerden dolayı kapatıldı.

İkinci Dnya Savaşından sonra ise, yukarıda bahsettiğimiz Misafir İşciler dnemi başlıyor. Bu bağlamda Almanya ve Trkiye arasında 1961de antlaşma yapıldı ve 1973e kadar onbinlerce trk işci Almanyaya geldi. 1973den itibaren, Almanyada yaşayan işciler ailelerini getirme imkanı buldular.

Bugne geldimizde Misafir olarak adlandırılan nesil, 4. nesil torunlarıyla beraber Almanyada yaşıyorlar. Yaklaşık 1,5 milyon trk asıllı kişilerin alman pasaportu var ve yine yaklaşık 1,5 milyon trkn alman pasaportu var. Almanyada yabancı uyruklu olanların %16sı trk. Yabancı pasaportlu olanların %22,2sinin trk pasaportu var.

Almanyada doğup, byyen, sosyalize olan, burada okula giden, niversitesini bitiren, işine giden, ekmek parasını kazanan trkler, oktan Almanyanın vazgeilmez bir parcası oldular. Bunun yanısıra nemli bir ticari gce sahipler.

Tm bu tarihsel gemişe baktığımız zaman, 300 senelik bir alman-trk dostluğundan bahsetmek mmkndr. Dolayısıyla son senelerin krizleri bu dostluğu zedelememeli. Dostlar arası arada sırada kavga olabilir anlayışıyla, gncel siyasi krizler toplumun zeminine yansıtılmamalı.


Dr. Cemil Şahinz, Referans Dergisi, Temmuz, Agustos, 2018
Risale Haber, 10.07.2018
https://www.risalehaber.com/alman-tu...hi-20216yy.htm