Otuzuncu Szn kinci Maksad



[Tahavvlt- zerrta dair]

u yetin hazinesinden bir zerreye iaret edecektir.



بِسْ&# 1605;ِ اللّ&# 1614;هِ الرّ&# 1617;َحْم& amp;#1614;نِ الرّ&# 1614;حِيم& amp;#1616;

وَقَ&# 1575;لَ الَّ&# 1584;ِينَ كَفَ&# 1585;ُوا الات&# 1614;اْتِ& amp;#1610;نَا السّ&# 1614;اعَة& amp;#1615; قُلْ بَلَ&# 1609; وَرَ&# 1576;ِّى لَتَ&# 1575;ْتِي& amp;#1614;نَّ&#1 603;ُمْ عَال&# 1616;مِ الْغ&# 1614;يْبِ لاَ يَغْ&# 1585;َبُ عَنْ&# 1607;ُ مِثْ&# 1602;َالُ ذَرّ&# 1614;ةٍ فِى السّ&# 1614;مَوَ& amp;#1575;تِ وَلا&# 1614; فِى الاَ&# 1585;ْضِ وَلآ اَصْ&# 1594;َرُ مِنْ ذَال&# 1616;كَ وَلآ اَكْ&# 1576;َرُ اِلا&# 1617;َ فِى كِتَ&# 1575;بٍ مُبِ&# 1610;نٍ *

[u yetin pek byk hazinesinden bir miskal zerre miktarnda, yni zerre sandukcasnda olan cevheri gsterir ve zerrenin hareket ve vazifesinden bir nebze bahseder. u maksad, bir "Mukaddime" ile " Nokta"dan ibarettir.]

Mukaddime

Tahavvlt- zerrat; Nakka- Ezel'nin kalem-i kudreti, kitab- kinatta yazd yt- tekvniyyenin hengmndaki ihtizazat ve cevelndr. Yoksa Maddiyyun ve Tabiiyyunlarn tevehhm ettikleri gibi tesadf oyunca ve kark, mnasz bir hareket deildir. nki: Btn mevcudat gibi zerreler ve herbir zerre, mebde'-i hareketinde "Bismillh"der. nki: Nihayetsiz, kuvvetinden fazla ykleri kaldrr ve buday tanesi kadar bir ekirdein koca bir am aac gibi bir yk omuzuna



(ShTls:124)

almas gibi... Hem vazifesinin hitamnda "Elhamlillh" der. nki: Btn ukul hayrette brakan hikmetli bir ceml-i san'at, faideli bir hsn- nak gstererek Sni-i Zlcellin medyihine bir kaside-i medhiyye gibi bir eser gsterir; mesel, nar ve msra dikkat et.



Evet, tahavvlt- zerrat; (Hiye) lem-i gaybdan olan herey'in

________&# 095;

(Hiye) kinci Maksad'n tahavvlt- zerratn trifine dair olan uzun cmlenin hiyesidir.









Kur'an- Hakm'de "mam- Mbn" ve "Kitb- Mbn", mkerrer yerlerde zikredilmitir. Ehl-i tefsir, "kisi birdir";bir ksm, "Ayr ayrdr"demiler. Hakikatlarna dair beyanatlar muhteliftir. Hulsa: "lm-i lh'nin unvanlardr" demiler. Fakat, Kur'nn feyzi ile yle kanaatm gelmi ki; "mam- Mbn", lim ve emr-i lhnin bir nev'ine bir unvandr ki; lem-i ehadetten ziyade lem-i gaybe bakyor. Yni zaman- halden ziyade mzi ve mstakbele nazar eder. Yni, herey'in vcud-u zhirisinden ziyade aslna, nesline ve kklerine ve tohumlarna bakar. Kader-i lhnin bir defteridir. u defterin vcud, Yirmialtnc Sz'de, hem Onuncu Sz'n hiyesinde isbat edilmitir. Evet u "mam- Mbn", bir nevi ilim ve emr-i lhnin bir nvandr.Yni, eyann mebdleri ve kkleri ve asllar, keml-i intizam ile eyann vcutlarn gayet san'atkrane intac etmesi cihetiyle elbette destir-i lm-i lhnin bir defteri ile tanzim edildiini gsteriyor ve eyann neticeleri, nesilleri, tohumlar; ileride gelecek mevcudatn programlarn, fihristelerini tazammun ettiklerinden elbette evmir-i lhiyyenin bir kk mecmuas olduunu bildiriyorlar. Mesel: Bir ekirdek btn aacn tekiltn tanzim edecek olan programlar ve fihristeleri ve o fihriste ve programlar tyin eden o evmir-i tekviniyyenin kck bir mcessemi hkmnde denilebilir. Elhasl; "mam- Mbn", mzi ve mstakbelin ve lem-i gaybn etrafnda dal-budak salan ecere-i hilkatin bir program, bir fihristesi hkmndedir. u mndaki "mam- Mbn" Kader-i lhnin bir defteri, bir mecmua-i destiridir. O destirin imls ile ve hkm ile zerrat, vcud-u eyadaki hidematna ve harektna sevkedilir. Amma, "Kitab- Mbn", ise, lem-i gaybdan ziyade, lem-i dhadete bakar. Yni, mzi ve mstakbelden ziyade, zaman- hzra nazar eder ve ilim ve emirden ziyade, kudret ve irade-i lhiyyenin bir unvam, bir defteri, bir kitabdr. "mam- Mbn", Kader defteri ise; "Kitab- Mbn", Kudret defteridir. Yni: Herey vcdunda, mahiyetinde ve sft ve uunatnda keml-i san'at ve intizamlar gsteriyor ki; bir kudret-i kmilenin destiri ile ve bir irade-i nfizenin kavnni ile vcud giydiriliyor. Sretleri tyin, tehis edilip; birer mikdr muayyen, birer ekl-i mahsus veriliyor. Demek o kudret ve iradenin kll ve umum bir mecmua-i kavnni, bir defter-i ekberi vardr ki; herbir ey'in husus vcutlar ve mahsus sretleri ona gre biilir, dikilir, giydirilir. te u defterin vcudu "mam- Mbn" gibi kader ve cz-i ihtiyar mesilinde isbat edilmitir. Ehl-i gaflet ve dallet ve felsefenin ahmaklna bak ki: Kudret-i Ftra'nn o Levh-i Mahfzunu ve hikmet ve irade-i Rabbniyyenin o basrne kitabnn eyadaki cilvesini, aksini, mislini hissetmiler. H, "Tabiat" nmiyle tesmiye etmiler. krletmiler. te "mam- Mbn"in imls ile, yni kaderin hkmyle ve dsturu ile kudret-i lhiyye, cad- eyada herbiri birer yet olan silsile-i mevcdat, "Levh-i Mahv-sbat" denilen zamann sahife-i misliyyesinde yazyor, cadediyor, zerrat tahrik ediyor.

Demek harekt- zerrat; o kitabetten, o istinsahdan; mevcdat, lem-i gaybdan lem-i ehadete ve ilimden kudrete gemelerinde bir iltizazdr, bir harekttr. Amma "Levh-i



(ShTls:125)

gemi aslnda ve gelecek neslindeki intizamata medar ve ilim ve emr-i lhnin bir unvan olan "mam- Mbn"in dsturlar ve imls tahtnda ve zaman- hzr ve lem-i ehadetten tekil vecad- eyada tasarrufa medar ve kudret ve rade-i lhiyyenin bir unvan olan "Kitab- Mbn"den istinsah ile ve seyyal zamann hakikat ve sahife-i misliyyesi olan "Levh-i Mahv-sbat"da kelimat- kudreti yazmak ve izmekten gelen harekttr ve mnidar ihtizazattr.



BRNC NOKTA: ki Mebhasdr.

Birinci Mebhas: Her zerrede; hem harektnda, hem sknetinde; iki gne gibi iki nur-u Tevhid parlyor. nki: Onuncu Sz'n Birinci aretinde icmlen ve Yirmiiknci Sz'de tafslen isbat edildii gibi; herbir zerre, eer me'mur-u lh olmazsa ve O'nun izni ve tasarrufu ile hareket etmezse ve lim ve Kudretiyle tahavvl etmezse; o vakit herbir zerrenin nihayetsiz bir ilmi, hadsiz bir kudreti, herey'i grr bir gz, herey'e bakar bir yz, herey'e geer bir sz bulunmak lzm gelir. nki: Ansrn herbir zerresi, herbir cism-i zhayatta muntazaman iler vela iliyebilir. Eyann intizamat ve kavnn-i teekklt birbirine muhaliftir. Onlarn nizamat bilinmezse, ilenilmez; ilenilse de yanlsz yaplmaz. Halbuki: Yanlsz yaplyor.yle ise; o hizmet eden zerreler, ya bir ilm-i muhit sahibinin izin ve emriyle ve ilim ve iradesiyle iliyorlar veyahut kendilerinde yle bir muhit ilim ve kudret bulunmak lzm geliyor. Evet, havann herbir zerresi, herbir zhayatn cismine, herbir iein herbir meyvesine, herbir yapran binasna girip iliyebilir. Halbuki, onlarn tekiltlar ayr ayr tarzdadr, baka baka nizamat var. Bir incir meyvesinin fabrikas faraza uha makinas gibi olsa; bir nar meyvesinin fabrikas da eker makinesi gibi olacaktr ve hkeza.. o binalarn, o cisimlerin programlar birbirinden bakadr. imdi u zerre-i haviyye, btn onlara girer veya girebilir ve gayet hakmane ve stadane yanlsz olarak iler, vaziyetler alr. Vazifesi bittikten sonra kalkar gider. te mteharrik havann mteharrik zerresi, ya nebatata ve hayvanata, hatt meyvelerine ve ieklerine giydirilen suretlerin, miktarlarn tekiltn,biimini bilmesi lzm-

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Mahv-sbat" ise, sbit ve dim olan Levh-i Mahfuz-u zamn daire-i mmkinatta, yni, mevt ve hayata, vcut ve fenya daima mazhar olan eyada mtebeddil bir defteri ve yazar bozar bir tahtasdr ki, hakikat- zaman odur. Evet,herey'in bir hakikat olduu gibi, zaman dediimiz, kinatta cereyan eden bir nehr-i azmin hakikat dahi "Levh-i Mahv-sbat"daki kitabet-i kudretin sahifesi ve mrekkebi hkmndedir.

لاَ يَعْ&# 1604;َمُ الْغ&# 1614;يْبَ اِلا&# 1617;َ اللّ&# 1614;هُ



(ShTls:126)

geldii... veyahut onlar, bir bilenin emir ve iradesiyle me'mur olmes lzm geldii gibi; skin toprak, skin olan herbir zerresi; btn iekli nebatatn ve meyvedar aalarn tohumlarna medar ve mene' olmak kabil olduundan, hangi tohum gelse o zerrede, yni misliyyet itibariyle bir zerre hkmnde olan bir avu toprakta kendine mahsus bir fabrika ve btn levzmatna ve tekiltna ve lzm btn cihazat bulunduundan; o zerrede ve o zerrenin kulbecii olan o bir avu toprakta; ecar ve nebatat ve iekler ve meyveler enva adedince muntazam manev ve fabrikalar bulunmas veyahut mu'cizekr, herey'i hiten cad eder ve herey'in herey'ini ve her cihetini bilir bir ilim ve kudret bulunmas lzmdr veyahut bir Kadr-i Mutlak, bir Alm-i Kll-i ey'in emir ve izniyle, havl ve kuvveti ile o vazifeler grdrlr.



Evet, naslki bir acemi, ham, m, di, hem kr bir adam; Avrupa'ya gitse, btn fabrikalara, tezghlara girse, stdne keml-i intizam ile herbir san'atta, herbir binada iler, yle eserler yapar ki; nihayet derecede hikmetli, san'atl, herkesi hayrette brakyor. Zerre miktar uuru olan bilir ki: O adam, kendi ba ile ilemiyor, belki bir stad- kll, ona ders verir, ilettirir. Hem naslki bir kr, ciz, yerinden kalkamyor, basit bir kulbeciinde oturmu bir adam bulunuyor. Halbuki o kulbecie bir dirhem gibi kk bir ta, kemik ve pamuk gibi birer madde veriliyor.Halbuki o kulbecikten batmanlarla eker, toplarla uha, binlerle mcevherat, gayet san'atl, murassatl libaslar, lezzetli taamlar kp gelse; zerre miktar akl olan demiyecek mi ki: "O adam, gayet mu'cizekr bir ztn mene-i mu'cizat olan fabrikasnn bir mandal veyahut miskin bir kapcsdr." Aynen yle de: Havann zerreleri, herbiri birer Mektubat- Samedaniyye, birer antika-i san'at- Rabbniyye, birer mu'cize-i kudret, birer hrika-i hikmet olan nebatat ve ecar, ezhar ve esmardaki harekt ve hidematlar; bir Sni-i Hakm-i Zlcell'in, bir Ftr- Kerm-i Zlceml'in emir ve iradesiyle hareket ettiini ve topran zerreleri dahi, herbiri birer ayr makine ve tezgh, birer ayr matbaa, birer ayr hazine, birer ayr antika ve Sani-i Zlcellin esmasn iln eden birer ayr ilnname ve kemaltn syliyen birer ayr kaside hkmnde olan o tohumcuklarnn, o ekirdeklerinin snbllerine, aalarna mene' ve medar olmalar; Emr-i Kn Feyekn'e mlik, herey emrine msahhar bir Sni-i Zlcell'in emriyle, izniyle, iradesiyle, kuvvetiyle olmas; iki kerre iki drt eder gibi kat'dir. menna.

kinci Mebhas: Zerratn harektndaki vazifelere, hikmetlere kk bir iarettir.



(ShTls:127)

Evet, akllar gzlerine sukut etmi Maddiyyunlarn hikmetsiz hikmetleri, abesiyyet esasna istinad eden felsefeleri nazarnda tesadfle bal olan tahavvlt- zerrat, btn dsturlarna ss-l-esas tutup, masnuat- lhiyyeye masdar gstermiler. Nihayetsiz hikmetlerle mzeyyen masnuat, hikmetsiz, mnasz, karmakark bir ey'e isnad etmeleri, ne kadar hilf- akl olduunu zerre miktar uuru bulunan bilir.

imdi, Kur'an- Hakm'in hikmeti nokta-i nazarnda tahavvlt- zerratn pekok gayeleri, hikmetleri ve vazifeleri vardr. وَاِ&# 1606;ْ مِنْ شَىْ&# 1569;ٍ اِلا&# 1617;َ يُسَ&# 1576;ِّحُ بِحَ&# 1605;ْدِه& amp;#1616; gibi ok yetlerle hikmetlerine ve vazifelerine iaret eder. Nmune olarak birkana iaret ediyoruz.

Birincisi: Cenb- Vcib-l-Vcud'un tecelliyat- icdiyyesini tecdit ve tazelendirmek iin her birtek ruhu model gibi ederek, her sene mu'cizat- kudretinden taze birer ceset giydirmek ve her birtek kitaptan ayr ayr bin muhtelif kitab, hikmetiyle istinsah etmek ve birtek hakikat baka baka surette gstermek ve kinatlarn ve lemlerin ve mevcudatlarn, taife taife arkasndan gelmelerine yer vermek ve zemin hazrlamak iin Ftr- Zlcell kudretiyle, zerrat tahrik ve tavzif etmitir.

kincisi: Mlik-l-Mlk- Zlcell; u dnyay, bhusus ruy-u zemin tarlasn bir mlk suretinde yaratmtr. Yni; nevnemaya, taze taze mahsult vermee kabil bir surette mheyya etmitir, T ki, nihayetsiz mu'cizat- kudretini orada ekip bisin. te u zemin yzndeki tarlasnda, zerrat hikmetle tahrik ederek, intizam dairesinde tavzif edip, her asrda, her faslda, her ayda, belki her gnde belki her saatte mu'cizat- kudretinden yeni yeni birer kinat gsterir, yer yz avlusuna baka baka mahsult verdirir. Nihayetsiz hazine-i rahmetinin hedysn, nihayetsiz kudretinin mu'ciztnn nmunelerini harekt- zerrat ile izhar eder.

ncs: Nihayetsiz tecelliyat- Esm-i lhiyyenin naklarn gstermekle, o esmnn cilvelerini ifade iin mahdut bir zeminde hadsiz nuku gstermek, kk bir sahifede nihayetsiz manleri ifade edecek olan hadsiz ytlar yazmak iin Nakka- Ezel zerrat, keml-i hikmetle tahrik edip keml-i intizamla tavzif etmitir. Evet, geen senenin mahsultiyle u senenin mahsultnn mahiyetleri bir hkmndedir. Fakat, manleri baka bakadr. Taayynat- itibariyyeyi deitirmekle ma-



(ShTls:128)

nileri deiir ve oalr. Taayynt- itibariyye ve teahhusat- muvakkate, tebdil edildikleri ve zhiren fn olduklar halde; onlarn man-i cemleleri muhafaza olunup, sabit ve bk kalr. u aacn geen bahardaki yaprak ve iek ve meyvelerinin ruhlar olmadndan, u bahardaki emslinin, hakikata aynlardr. Yalnz teahhusat- itibariyyede fark var. Fakat o itibar teahhuslar, her vakit tecelliyat tazelenmekte olan uunat- Esm-i lhiyyenin mmanlerini ifade iin u bahardakiler, ayr teahhusatla onlarn yerine geldiler.

Drdncs: Hadsiz lem-i misal gibi gayet geni lem-i melekt ve gayr-i mahdut sair uhrev lemlere birer mahsult veya tezyinat veya levazmat gibi onlara mnasip eyleri yetitirmek iin u dar mezraa-i dnyada, zemin yznn tezghnda ve tarlasnda Hakm-i Zlcell, zerrat tahrik edip; kinat, seyyale ve mevcudat, seyyare ederek; u kk zeminde o pek byk lemlere pek ok mahsult- mneviyye yetitiriyor. Nihayetsiz hazine-i kudretinden nihayetsiz bir seyli, dnyadan akttrp lem-i gayba ve bir ksmn hiret lemlerine dkyor.

Beincisi: Nihayetsiz kemalt- lhiyyeyi, hadsiz celevt- cemaliyyeyi ve gayetsiz tecelliyat- celliyyeyi ve gayr-i mtenh tesbihat- Rabbniyyeyi u dar ve mahdut zeminde ve mtenh ve az bir zamanda gstermek iin zerrat kemli hikmetle kudretiyle tahrik edip, keml-i inkizamla tavzif ederek; mtenh bir zamanda, mahdut bir zeminde gayr-i mtenh tesbihat yaptryor. Gayr-i mahdut tecelliyat- cemyille ve celliyye ve kemliyyesini gsteriyor. ok hakaik- gaybiyye ve ok semerat- uhreviyye ve fnlerin bk olan hviyet ve suretlerinden pekok nuku-u misliyye ve ok mnidar nusuc-u levhiyyeyi cad ediyor. Demek zerreyi tahrik eden; u makasd- azmeyi, u hikem-i cesmeyi gsteren bir zttr. Yoksa herbir zerrede, gne gibi bir dima bulunmas lzm gelir.

Daha bu be nmune gibi belki bebin hikmetle tahrik olunan zerratn tahavvltn, o aklsz feylesoflar hikmetsiz zannetmiler ve hakikatta biri enfs, dieri fk iki hareket-i cezbekranede zikir ve tesbih-i lh ile Mevlev gibi zikreden ve deverana kalkan o zerreleri, kendi kendine, sersem gibi dnp oynuyorlar zu'metmiler.

te bundan anlalyor ki; onlarn ilimleri ilim deil, cehildir. Hikmetleri, hikmetsizliktir.

(nc Noktada altnc uzun bir hikmet daha sylenecektir.)



(ShTls:129)

KNC NOKTA: Herbir zerrede, Vcib-l-vcud'un vcuduna ve vahdetine iki hid-i sdk vardr. Evet, zerre; acz ve cmudiyle beraber uurkrane byk vazifeleri yapmakla, byk ykleri kaldrmakla Vcib-l-vcud'un vcuduna kat' ehadet ettii gibi, harektnda nizamat- umumiyyeye tevfik- hareket edip her girdii yerde ona mahsus nizamat mraat etmekle, her yerde kendi vatan gibi yerlemesiyle Vcib-l-vcud'un vahdetine ve mlk ve melektun mliki olan Ztn ehadiyyetine ehadet eder. Yni, zerre kimin ise, gezdii btn yerlerde onundur. Demek zerre, (nki) cizdir; yk nihayetsiz ardr ve vazifeleri nihayetsiz oktur.Bir Kadr-i Mutlak'n ismiyle,emriyle kaim ve mteharrik olduun bildirir. Hem, kinatn nizamat- klliyyesini bilir bir tarzda tevfik- hareket etmesi ve her yere mnisiz girmesi; tek bir Alm-i Mutlak'n kudretiyle, hikmetiyle ilediini gsterir. Evet naslki bir nefer; takmnda, blnde, taburunda, alaynda, frkasnda ve hkeza.. herbir dairede birer nisbeti ve o nisbete gre birer vazifesi olduunu ve o nisbetleri, o vazifeleri bilmekle tevfik- hareket etmek, nizamat- askeriyye tahtnda tlim ve tlimat grmekle btn o dairelere kumanda eden birtek kumandan- zamn emrine ve kanununa tebaiyyetle oluyor. yle de; herbir zerre, birbiri iindeki mrekkebatta birer mnasib vaziyeti, ayr ayr maslahatl birer nisbeti, ayr ayr muntazam birer vazifesi, ayr ayr hikmetli neticeleri bulunduundan elbette o zerreyi, o mrekkebatta btn nisbet ve vazifelerini muhafaza edip netice ve hikmetleri bozmyacak bir tarzda yerletirmek; btn kinat kabza-i tasarrufunda olan bir Zta mahsustur. Mesel: Tevfik'in(*) gz bebeinde yerleen zerre, gzn sb- muharrike ve hassse ve eryin ve evride gibi damarlara kar mnasib vaziyet almas ve yzde ve sonra bata ve gvdede, daha sonra hey'et-i mecmua-i insniyyede herbirisine kar birer nisbeti, birer vazifesi, birer faydas keml-i hikmetle bulunmas gsteriyor ki; btn o cismin btn zsn cad eden bir zt, o zerreyi o yerde yerletirebilir. Ve bilhassa rzk iin gelen zerreler, rzk kafilesinde seyr sefer eden o zerreler, o kadar hayret-feza bir intizam ve hikmetle seyr seyahat ederler ve yle tavrlarda, tabakalarda intizamperverane geip gelirler ve yle uurkrane ayak atp hi armyarak gele gele t beden-i zhayatta drt szgele szlp rzka muhta z ve hceyratn imdadna yetimek iin kandaki kreyvat- hamrya yklenip bir kanun-u keremle imdada yetiirler. Ondan bilbedhe anlalr ki: u zerreleri binler muhtelif menzillerden geiren, sevk eden; elbette ve elbette bir Rezzk- Kerm, bir Hallk- Rahm'dir ki, kudretine nisbeten zerreler, yldzlar omuz omuza msavidirler.

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

(*)Nur'un birinci ktibidir.



(ShTls:130)

Hem herbir zerre, yle bir nak- san'atta iler ki, ya btn zerratla mnasebettar; herbirisine ve umumuna hem hkim ve hem herbirisine ve umumuna mahkm bir vaziyette bulunmakla, o hayretfeza san'atl nak ve hikmetnma nakl san'at bilir ve cad eder. Bu ise, binler def'a muhaldir. Veya bir Sni-i Hakm'in kanun-u kader ve kalem-i kudretinden kan harekete me'mur birer noktadr. Naslki, mesel: Ayasofya kubbesindeki talar, eer mimarnn emrine ve san'atna tbi olmazlarsa; herbir ta, Mimar Sinan gibi dlgerlik san'atnda bir mahareti ve sair talara hem mahkm, hem hkim olmak, yni "Geliniz, dmemek, sukut etmemek iin babaa vereceiz" diye bir hkm sahibi olmas lzmdr. yle de: Binler def'a Ayasofya kubbesinden daha san'atl, daha hayretli ve hikmetli olan masnuattaki zerreler, kinat ustasnn emrine tbi olmazlarsa; herbirine Sni-i Kinat'n evsf kadar evsf- keml verilmesi lzm gelir.

Fey Sbhanallah! Zndk maddiyyun gvurlar bir Vcib-l-Vcud'u kabl etmediklerinden, zerrat adedince btl liheleri kabl etmee mezheblerine gre muztar kalyorlar. te u cihette mnkir kfir ne kadar feylesof, lim de olsa; nihayet derecede bir cehl-i azm iindedir, bir echel-i mutlaktr.

NC NOKTA: u nokta, Birinci Nokta'nn hirinde va'd olunan altnc hikmet-i azmeye bir iarettir. yle ki:

Yirmisekizinci Sz'n kinci Sulinin cevabndaki hiyede denilmidi ki: Tahavvlt- zerratn ve zhayat cisimlerde zerrat harektnn binler hikmetlerinden bir hikmeti dahi, zerreleri nurlandrmaktr ve lem-i uhreviyye binasna lyk zerreler olmak iin, hayattar ve mnidar olmaktr. Gya cism-i hayvan ve insan hatt nebat; terbiye dersini almak iin gelenlere bir misafirhane, bir kla, bir mekteb hkmndedir ki; cmid zerreler ona girerler, nurlanrlar. deta bir tlim ve tlimata mazhar olurlar, letfet peyda ederler. Birer vazifeyi grmekle lem-i bekaya ve btn eczasiyle hayattar olan dr- hirete zerrat olmak iin liyakat kesbederler.

Sual: Zerratn harektnda u hikmetin bulunmas ne ile bilinir?

Elcevab:

Evvel, btn masntn btn intizamatiyle ve hikmetleriyle sabit olan Sniin hikmetiyle bilinir. nki: En cz' bir ey'e kll hikmetleri takan bir hikmet; seyl-i kinatn iinde en byk faaliyet gsteren



(ShTls:131)

ve hikmetli naklara medar olan harekt- zerrat hikmetsiz brakmaz. Hem en kk mahlkat, vazifelerinde cretsiz, maasz, kemalsiz brakmyan bir hikmet, bir hkimiyyet; en kesretli ve esasl me'murlarn, hizmetkrlarn nursuz, cretsiz brakmaz.

Sniyen: Sni-i Hakm, ansr tahrik edip tavzif ederek (onlara bir cret-i kemal hkmnde) mdeniyyat derecesine karmasiyle ve mdeniyyata mahsus tesbihatlar onlara bildirmesiyle ve mdeniyyat tahrik ve tavzif edip nebatat mertebe-i hayatiyyesinin makamn yenmesiyle ve nebatat rzk ederek tahrik ve tavzif ile hayvanat mertebe-i letfetini onlara ihsan etmesiyle ve hayvanattaki zerrat tavzif edip rzk yoluyla hayat- insaniyye derecesine karmasiyle ve insann vcudundaki zerrat sze sze tasfiye ve taltif ederek t diman ve kalbin en nzik ve ltif yerinde makam vermesiyle bilinir ki, harekt- zerrat hikmetsiz deil, belki kendine lyk bir nevi kemalta koturuluyor.

Slisen: Zhayat cisimlerin zerrat iinde ekirdek ve tohumdaki gibi bir ksm zerreler yle mnev bir nura, bir letfete, bir meziyyete mazhar oluyorlar ki, sair zerrelere ve o koca aaca bir ruh, bir sultan hkmne geer. te azm bir aacn btn zerrat iinde bir ksm zerrelerin u mertebeye kmalar, o aacn tabaka-i hayatnda ok devirleri ve nazik vazifeleri grmesiyle olduundan gsteriyor ki: Sni-i Hakm'in emriyle vazife-i ftrat iinde zerrtn enva- harektna gre onlara tecelli eden esmnn hesabna ve erefine olarak birer mnev letfet, birer mnev nur, birer makam, birer mnev ders almalarn gsteriyor.

Elhasl: Madem Sni-i Hakm herey iin o ey'e mnasip bir nokta-i kemal ve ona lyk bir mertebe-i feyz-i vcud tyin edip ve o ey'e o nokta-i kemle sa'yedip gitmek iin bir istidat vererek ona sevk ediyor ve btn nebatat ve hayvanatta u kanun-u Rububiyyet cri olmakla beraber, cemadatta dahi cridir ki; di topraa, elmas derecesine ve cevhir-i liye mertebesine bir terakkiyat veriyor ve u hakikatta muazzam bir "Kanun-u Rubbiyyet"in ucu grnyor.

Hem madem o Hlik- Kerm, tenasl kanun-u azminde istihdam ettii hayvanata cret olarak birer maa gibi birer lezzet-i cz'iyye veriyor. Ve ar ve blbl gibi, sair hidemat- Rabbniyyede istihdam olunan hayvanlara birer cret-i keml verir. evk ve lezzete medar birer makam veriyor ve unda bir muazzam "Kanun-u Kerem"in ucu grnyor.



(ShTls:132)

Hem madem herey'in hakikat, Cenb- Hakk'n bir isminin tecellisine bakar, ona baldr, ona yinedir. O ey, ne kadar gzel bir vaziyet alsa, o ismin erefinedir; o isim yle ister. O ey bilse, bilmese; o gzel vaziyet, hakikat nazarnda matluptur. Ve u hakikattan gayet muazam bir "Kanun-u Tahsin ve Ceml"in ucu grnyor.

Hem madem Ftr- Kerm, dstur-u kerem iktizasiyle bir ey'e verdii makan ve kemli, o ey'in mddeti ve mr bitmesiyle, o kemli geriye almyor. Belki, o zkemalin meyvelerini, neticielerini, mnev hviyetini ve mnasn, ruhlu ise ruhunu ibka ediyor. Mesel: Dnyada insan mazhar ettii kemlatn mnalarn, meyvelerini ibka ediyor. Hatt mteekkir bir m'minin yedii zil meyvelerin krn, hamdini; mcesem bir meyve-i Cennet suretinde tekrar ona veriyor. Ve u hakikatta muazam bir "Kanun-u Rahmet"in ucu grnyor.

Hem madem Hallk- Bmisal israf etmiyor, abes ileri yapmyor. Hatt gz mevsiminde vazifesi bitmi, vefat etmi mahlklarn enkaz- maddiyyesini bahar masnuatnda isti'mal ediyor; onlarn binalarnda dercediyor. Elbette يَوْ&# 1605;َ تُبَ&# 1583;َّلُ الاَ&# 1585;ْضُ غَيْ&# 1585;َ الاَ&# 1585;ْضِ srriyle, وَاِ&# 1606;َّ الدّ&# 1614;ارَ الاَ&# 1582;ِرَة& amp;#1614; الْح&# 1614;يْوَ& amp;#1575;نُ iaretiyle u dnyada cmid, uursuz ve mhim vazifeler gren zerrat- arziyyenin elbette ta, aac, herey'i zhayat ve ziuur olan hiretin bz binalarnda derc ve isti'mali mukteza-y hikmettir. nki: Harab olmu dnyann zerratn dnyada brakmak veya ademe atmak israftr. Ve u hakikattan pek muazzam bir "Kanun-u Hikmet"in ucu grnyor.

Hem madem u dnyann pekok sr ve mneviyyat ve meyveleri ve cin ve ins gibi mkellefnin mensucat- amelleri, sahif-i ef'alleri, ruhlar, cesedleri hiret pazarna gnderiliyor. Elbette o semerata ve mnalara hizmet eden ve arkadalk eden zerrat- arziyye dahi, vazife noktasnda kendine gre tekemml ettikten sonra, yni nur-u hayata ok def'a hizmet ve mazhar olduktan sonra ve hayat tesbihata medar olduktan sonra u harab olacak dnyann enkaz iinde, u zerrat dahi teki lemin binasnda dercetmek mukteza-y adl ve hikmettir. Ve u hakikattan pek muazzam bir "Kanun-u Adl"in ucu grnyor.

Hem madem ruh cisme hkim olduu gibi; cmid maddelerde dahi



(ShTls:133)

kaderin yazd evmir-i tekvniyye, o maddelere hkimdir. O maddeler, kaderin mnev yazsna gre mevki ve nizam alabilirler. Mesel: Yumurtalarn envanda ve nutfelerin aksamnda ve ekirdeklerin esnafnda ve tohumlarn ecnasnda kaderin ayr ayr yazd evmir-i tekvniyye cihetiyle ayr ayr makam ve nur sahibi oluyorlar. Ve o madde tibariyle mahiyetleri (Hiye-1) bir hkmnde olan o maddeler, hadsiz muhtelif mevcudata mene' oluyorlar. Ayr ayr makam ve nur sahibi oluyorlar. Elbette hidemat- hayatiyye ve hayattaki tesbihat- Rabbniyyede defaatla bir zerre bulunmu ise ve hizmet etmi ise, o zerrenin mnev alnnda o mnalarn hikmetlerini, hibir ey'i kaybetmiyen kader kalemiyle kaydetmesi; mukteza-y ihta-i ilmdir.Ve unda pek muazzam bir "Kanun-u lm-i Muhit"in ucu grnyor.

yle ise zerreler (Hiye-2) ba bo deillir.

Netice-i Kelm: Gemi yedi kanun, yni Kanun-u Rubbiyyet, Kanun-u Kerem, Kanun-u Cemal, Kanun-u Rahmet, Kanun-u Hikmet, Kanun-u Adl, Kanun-u hta-i ilm gibi pekok muazzam kanunlarn grnen ular arkalarnda birer sm-i A'zam ve o sm-i A'zamn tecell-i a'zamn gsteriyor. Ve o tecellden anlalyor ki: Sair mevcudat gibi u dnyadaki tahavvlt- zerrat dahi, gayet l hikmetler iin kaderin izdii hudut zerine kudretin verdii evmir-i tekvniyyeye gre hassas bir mzan- ilm ile ceveln ediyorlar. deta baka yksek bir leme (Hiye-3) gitmeye hazrlanyorlar. yle ise zhayat cisimler, o seyyah zerrelere gya bbirer mektep, birer kla, birer misafirhane-i terbiye hkmndedir.Ve yle olduuna bir hads-i sdkla hkmedilebilir.

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

(Hiye-1) Evet btn onlar drt unsurdan mrekkeptir. Mvellid-l-m, mvelid-l-humuza, azot, karbon gibi maddelerden tekil olunuyorlar.Maddece bir saylabilirler. Farklar yalnz kaderin mnev yazsndadr.

(Hiye- 2) u cevap, yedi "Mdem" kelimelerine bakar.

(Hiye- 3) nki: Bilmahede gayet cevvdne bir faaliyetle u lem-i kesif ve sflde pek kesretle nur-u hayat serpmek ve i'al etmek, hatt en hasis maddelerde ve teaffn etmi cisimlerde kesretle taze bir nur-u hayat klandrmak, o kesif ve hasis maddeleri nur-u hayatla letafetlendirmek, cillandrmak; sarahate yakn iaret ediyor ki: Gayet ltif, ulvi, nazif, hayattar dier bir lemin hesabna u kesif, cmid lemi; zerratn hareketiyle, hayatn nuriyle cillandryor, eritiyor, gzelletiriyor. Gya ltif bir leme gitmek iin, znetlendiriyor. te, beer harini aklna stramayan dar akll adamlar, Kur'ann nuriyle rasad etseler grecekler ki: Btn zerrat bir ordu gibi haredecek kadar muhit bir "Kanun-u Kayymiyyet" grnyor. Bilmahede tasarruf ediyor.

(ShTls:134)



ELHASIL: Birinci Sz'de denildii ve isbat edildii gibi: Herey "Bismillh" der. te btn mevcudat gibi herbir zerre ve zerratn herbir tifesi ve mahsus herbir cemaati, lisan- hl ile "Bismillh"der, hareket eder.

Evet, gemi nokta srriyle: Herbir zerre, mebde'-i hareketinde lisan- hl ile بِسْ&# 1605;ِ اللّ&# 1614;هِ الرّ&# 1614;حْمَ& amp;#1606;ِ الرّ&# 1614;حِيم& amp;#1616; der. Yni: "Ben, Allah'n namiyle, hesabiyle, ismiyle, izniyle, kuvvetiyle hareket ediyorun, " Sonra netice-i hareketinde, herbir masnu' gibi herbir zerre, herbir tifesi, lisan- hl ile اَلْ&# 1581;َمْد& amp;#1615; لِلّ&# 1614;هِ رَبّ&# 1616; العَ&# 1575;لَمِ& amp;#1610;نَ der ki, bir kaside-i medhiyye hkmnde olan san'atl bir mahlkun naknda, kudretin kk bir kalem ucu hkmnde kendini gsterir. Belki herbiri; mnev, Rabbn, muazzam, hadsiz bal bir fonorafn birer pil hkmnde olan masnlarn stnde dnen ve tahmidt- Rabbniyye kasideleriyle o masnuat konuturan ve tesbihat- lhiyye nedelerini okutturan birer ine ba suretinde kendini gsteriyorlar..

دَعْ&# 1608;َيهُ& amp;#1605;ْ فِيه&# 1614;ا سُبْ&# 1581;َانَ& amp;#1603;َ اللّ&# 1614;هُمّ& amp;#1614; وَتَ&# 1581;ِيَّ& amp;#1578;َهُ&#1 605;ْ فِيه&# 1614;ا سَلا&# 1614;مٌ وَاَ&# 1582;ِرُ دَعْ&# 1608;َيهُ& amp;#1605;ْ

اَنِ الْح&# 1614;مْدُ لِلّ&# 1614;هِ رَبّ&# 1616; الْع&# 1614;الَم& amp;#1616;ينَ

سُبْ&# 1581;َانَ& amp;#1603;َ لاَع&# 1616;لْمَ لَنَ&# 1575; اِلا&# 1617;َ مَا عَلّ&# 1614;مْتَ& amp;#1606;ا اِنّ&# 1614;كَ اَنْ&# 1578;َ العَ&# 1604;ِيمُ الحَ&# 1603;ِيمُ

رَبّ&# 1614;نَا لا تُزِ&# 1594;ْ قُلُ&# 1608;بَنا& amp;#1614; بَعْ&# 1583;َ اِذْ هَدَ&# 1610;ْتَن& amp;#1575; وَهَ&# 1576;ْ لَنا&# 1614; مِن لَدُ&# 1606;كَ رحمَ&# 1577;ً اِنّ&# 1614;كَ اَنْ&# 1578;َ الوه&# 1617;َابُ

اَلل&# 1617;َهُم& amp;#1617;َ صَلّ&# 1616; عَلَ&# 1609; سَيّ&# 1616;دِنَ& amp;#1575; مُحَ&# 1605;َّدٍ صَلا&# 1614;ةً تَكُ&# 1608;نُ لَكَ رِضَ&# 1570;ءً وَلِ&# 1581;َقِّ& amp;#1607;ِ اَدَ&# 1570;ءً وَعَ&# 1604;َى اَلِ&# 1607;ِ وَصَ&# 1581;ْبِه& amp;#1616; وَاِ&# 1582;ْوَا& amp;#1606;ِهِ وَسَ&# 1604;ِّمْ وَسَ&# 1604;ِّمْ& amp;#1606;َا وَسَ&# 1604;ِّمْ دِين&# 1614;نَا اَمِ&# 1610;نَ يَا رَبّ&# 1614; الْع&# 1614;الَم& amp;#1616;ينَ

***