DRDNC HCCET- MANYE



(OTUZUNCU LEM'ANIN KNC NKTES)



وَاِ&# 1606;ْ مِنْ شَىْ&# 1569;ٍ اِلا&# 1617;َ عِنْ&# 1583;َنَا خَزَ&# 1575;ئِنُ& amp;#1607;ُ وَمَ&# 1575; نُنَ&# 1586;ِّلُ& amp;#1607;ُ اِلا&# 1617;َ بِقَ&# 1583;َرٍ مَعْ&# 1604;ُومٍ



[yetinin bir nktesi ve bir sm-i A'zam veyahut sm-i A'zamn alt nrundan bir nru olan "ADL" isminin bir cilvesi, Birinci Nkte gibi Eskiehir Hapishanesinde uzaktan uzaa grnd. Onu yaknlatrmak iin yine temsil yoluyla deriz:]



u kinat yle bir saraydr ki, o sarayda mtemadiyen tahrib ve tamir iinde alkalanan bir ehir var.. ve o ehirde her vakit harb ve hicret iinde kaynayan bir memleket var.. ve o memlekette her zaman mevt ve hayat iinde yuvarlanan bir lem var. Halbuki o sarayda, o ehirde, o memlekette, o lemde o derece hayretengiz bir muvazene, bir mzan, bir tevzn hkmediyor, bilbedahe isbat eder ki; bu hadsiz mevcudatta olan tahavvlt ve vridat ve masrif; herbir anda umum kinat grr nazar- teftiinden geirir bir tek Ztn mzaniyle llr, tartlr. Yoksa, balklardan bir balk bin yumurtack ile, ve nebatattan haha gibi bir iek yirmi bin tohum ile, sel gibi akan unsurlarn, inklblarn hcmiyle, iddetle muvazeneyi bozmaya alan ve istil etmek istiyen esbab ba bo olsalard, veyahut maksadsz serseri tesadf ve mzansz kr kuvvete ve uursuz zulmetli tabiata havale edilseydi, o muvazene-i eya ve muvazene-i kinat yle bozulacakt ki; bir senede, belki bir gnde herc merc olurdu. Yni; deniz, karmakark eylerle dolacakt, taaffn edecekti; hava, gzt- muzrra ile zehirlenecekti; zemin ise, bir mezbele, bir mezbaha, bir batakla dnecekti. Dnya boulacakt...



te cesed-i hayvannin hceyratndan ve kandaki kreyvt- hamr ve beyzadan ve zerrtn tahavvltndan ve cihzat- bedeniyenin tenasbnden tut, t denizlerin vridat ve masrfna. t zemin altndaki emelerin gelir ve sarfiyatlarna. t hayvanat ve nebatatn tevelldat ve vefiyatlarna..t gz ve baharn tahribat ve tmiratlarna..t unsurlarn ve yldzlarn hidemat ve harektlarna.. t mevt ve hayatn, ziya ve zulmetin, ve hararet ve brdetin deimelerine ve dmelerine ve arpmalarna





(Sh:As.159)



kadar o derece hassas bir mzan ile ve o kadar ince bir l ile tanzim edilir ve tartlr ki, akl- beer hibir yerde hakik olarak hibir israf, hibir abes grmedii gibi; hikmet-i insaniye dahi, hereyde en mkemmel bir intizam, en gzel bir mevzniyet gryor ve gsteriyor. Belki, hikmet-i insaniye o intizam ve mevzniyetin bir tezahrdr, bir tercmandr.



te gel, Gne ile muhtelif on iki seyyarenin muvzenelerine bak. Acaba bu muvazene, Gne gibi, Adl ve Kadr olan Zt- Zlcell'i gstermiyor mu?



Ve bilhassa seyyarattan olan gemimiz, yani Kre-i Arz, bir senede yirmidrt bin senelik bir dairede gezer; seyehat eder. Ve o hrika sr'atiyle beraber zeminin yznde dizilmi, istif edilmi eyay datmyor, sarsmyor, fezaya frlatmyor. Eer sr'ati bir para tezyid veya tenkis edilseydi, sekenesini havaya frlatp fezada datacakt. Ve bir dakika, belki bir saniye muvazenesini bozsa, dnyamz bozacak; belki bakasiyle arpacak, bir kyameti koparacak.



Ve bilhassa zeminin yznde nebat ve hayvan drtyzbin taifenin tevelldat ve vefiyata ve iae ve yaayca rahmane muvazeneleri; ziya Gnei gsterdii gibi, bir tek Zt- Adl ve Rahm'i gsteriyor. Ve bilhassa o hadsiz milletlerin hadsiz efradndan bir tek ferdin zs, cihazat, duygular o derece hassas bir mzanla birbiriyle mnasebetdar ve muvazenettedir ki; o tensb, o muvzene, bedahet derecesinde bir Sni-i Adl Hakmi gsteriyor. Ve bilhassa her ferd-i hayvannin bedenindeki hceyratn ve kan mecralarnn ve kandaki kreyvtn ve o kreyvtdaki zerrelerin o derece ince ve hassas ve hrika muvzeneleri var, bilbedahe isbat eder ki: Herey'in dizgini elinde ve herey'in anahtar yannda ve bir ey bir ey'e mni olmuyor.. umum eyay bir tek ey gibi kolayca idare eden bir tek Hlik- Adl Hakm'in mzaniyle, kanunyle, nizamiyle terbiye ve idare oluyor. Harin mahkeme-i kbrasnda mzan- a'zam- adalette cin ve insin muvzene-i a'mllerini istib'ad edip inanmayan, bu dnyada gzyle grd bu muvazene-i ekbere dikkat etse, elbette istib'ad kalmaz.



Ey israfl, iktisadsz.. ey zulml, adletsiz.. ey kirli, nezfetsiz bedbaht insan! Btn kinatn ve btn mevcudatn dstur-u hareketi olan iktisad ve nezafet ve adaleti yapmadndan, umum mevcudata muhalefetinle, mnen onlarn nefretlerine ve hiddetlerine mazhar oluyorsun. Neye dayanyorsun ki: Umum mevcudat zulmnle, mzanszlnla, israfnla, nezafetsizliinle kzdryorsun?



Evet, sm-i Hakm'in cilve-i zamndan olan hikmet-i mme-i kinat, iktisad ve israfszlk zerine hareket ediyor. ktisad emrediyor. Ve sm-i Adl'in cilve-i zamndan gelen kinattaki adalet-i tmme, umum eyann





(Sh:As.160)



muvazenelerini idare ediyor. Ve beere de adaleti emrediyor. Sre-i Rahmn'da:

وَال&# 1587;َّمَ& amp;#1570;ءَ رَفَ&# 1593;َهَا وَوَ&# 1590;َعَ اْلم&# 1616;يزَا& amp;#1606;َ * اَلا&# 1617;َ تَطْ&# 1594;َوْ فِى الْم&# 1616;يزَا& amp;#1606;ِ *

وَاَ&# 1602;ِيمُ& amp;#1608;ا الْو&# 1614;زْنَ بِال&# 1618;قِسْ& amp;#1591;ِ وَلا&# 1614; تُخْ&# 1587;ِرُو& amp;#1575; الْم&# 1616;يزَا& amp;#1606;َ

yetindeki drt mertebede, drt nevi mzana iaret eden drt defa "mzan" zikredilmesi, kinatta mzann derece-i azametini ve fevkalde pek byk ehemmiyetini gsteriyor. Evet, hibir eyde israf olmad gibi, hibir eyde de hakik zulm ve mzanszlk yoktur. Ve ism-i Kudds'n cilve-i zamndan gelen tanzif ve nezafet, btn kinatn mevcudatn temizliyor, gzelletiriyor. Beerin bulak eli karmamak artiyle, hibir eyde hakik nezafetsizlik ve irkinlik grnmyor!..



te, hakaik-i Kur'aniyeden ve destir-i slmiyeden olan "adlet, iktisad, nezafet" hayat- beeriyede ne derece esasl birer dstur olduunu anla. Ve ahkm- Kur'aniye ne derece kinatla alkadar ve kinat iine kk salm ve sarm bulunduunu.. ve o hakaik bozmak, kinat bozmak ve suretini deitirmek gibi mmkn olmadn bil!. Ve bu ziya-y zam gibi; rahmet, inyet, hafziyyet misill yzer ihtal hakikatlar Hari, hireti iktiza ve istilzam ettikleri halde, hi mmkn mdr ki: Kinatta ve umum mevcudatta hkmferma olan rahmet, inyet, adalet, hikmet, iktisad ve nezafet gibi pek kuvvetli ihtal hakikatlar; Harin ademiyle ve hiretin gelmemesiyle merhametsizlie, zulme, hikmetsizlie, israfa, nezafetsizlie, abesiyete inklb etsinler? H..yzbin defa h.



Bir sinein hakk- hayatn rahmane muhafaza eden bir rahmet, bir hikmet; acaba Hari getirmemekle umum zuurlarn hadsiz hukuk-u hayatlarn ve nihayetsiz mevcudatn nihayetsiz hukuklarn zyi eder mi? Ve tbiri ciz ise, rahmet ve efkatte, ve adalet ve hikmette hadsiz hassasiyet ve dikkat gsteren bir hamet-i Rubbiyyet.. ve kemltn gstermek ve kendini tanttrmak ve sevdirmek iin bu kinat hadsiz hrika san'atlariyle, ni'metleriyle sslendiren bir saltanat- Ulhiyyet byle hem umum kemltn, hem btn mahlkatn hie indiren ve inkr ettiren Hairsizlie msaade eder mi; h!. Byle bir ceml-i mutlak, byle bir kubh-u mutlaka bilbedahe msaade etmez.



Evet, hireti inkr etmek istiyen adam, evvelce btn dnyay btn hakaikyle inkr etmeli. Yoksa, dnya btn hakaikyle, yzbin lisanla onu tekzib ederek bu yalannda yzbin derece yalancln isbat edecek. Onuncu Sz kat'i delillerle isbat etmitir ki: hiretin vcudu, dnyann vcudu kadar kat' ve phesizdir..

* * *